Ο μπαρμπα-Γιάννης από τη Λεπενού: Ένας αυθεντικός αφηγητής μιας παράδοσης που δεν πρέπει να χαθεί
Από τα παιδικά του χρόνια σε μια καλύβα στον Πεταλά, μέχρι τη Γυμναστική Εταιρεία Αγρινίου, τη σχολή ελληνικών χορών στο Μόναχο και την επαφή με τον Παύλο Μπακογιάννη. Ο μπαρμπα-Γιάννης Κάτσιος ανοίγει το σπίτι του στη Λεπενού και ξετυλίγει μια ζωή αφιερωμένη στην παράδοση.
Η πόρτα του σπιτιού του στη Λεπενού είναι ανοιχτή.
Πριν ακόμη ξεκινήσει η κουβέντα, καταλαβαίνεις πως βρίσκεσαι σε έναν χώρο όπου η παράδοση δεν είναι διακόσμηση. Είναι βίωμα. Στους τοίχους κρέμονται παλιές φωτογραφίες, βραβεία, αναμνηστικά από παραστάσεις και πρόσωπα που σημάδεψαν τη ζωή του. Τριγύρω παραδοσιακές φορεσιές, μουσικά όργανα, κειμήλια ανεκτίμητα, τεκμήρια μιας εποχής που εξακολουθεί να ζει μέσα από την παράδοση. Κάθε αντικείμενο έχει τη δική του ιστορία και ο Ιωάννης Κάτσιος τη θυμάται σαν να έγινε χθες.
«Δεν με δίδαξε κανείς», λέει. «Τα έμαθα ακούγοντας.»
Το παιδί με τη φλογέρα
Ο μπαρμπα-Γιάννης γεννήθηκε το 1945, μέσα σε μια καλύβα στον Πεταλά.
Το πρωί έπαιρνε το σακούλι του. Μέσα είχε λίγο ψωμί, λίγο τυρί, νερό, ένα βιβλίο και τη φλογέρα του. Έβγαζε τα γίδια στα βουνά και εκεί, μέσα στην ησυχία, έπαιζε μουσική.
Τα πρώτα του μαθήματα δεν έγιναν σε ωδεία. Έγιναν στα πανηγύρια και στα οικογενειακά τραπέζια.
«Άκουγα τους μεγάλους να τραγουδούν κλέφτικα, επιτραπέζια, τραγούδια της τάβλας. Από εκεί πήρα τα πρώτα μου μηνύματα.»
Αργότερα σπούδασε Βυζαντινή και Ευρωπαϊκή μουσική, όμως, όπως λέει ο ίδιος, τα πρώτα του μαθήματα τα πήρε από τους ανθρώπους του χωριού.
Και κάπως έτσι, δεν άργησε να καταλάβει πως η παράδοση δεν ήταν απλώς τραγούδια και χοροί. Ήταν τρόπος ζωής.
Το “βλαχόπουλο” που έκανε τη διαδρομή Λεπενού – Αγρίνιο με τα πόδια.
Στο σχολείο, όπως παραδέχεται, δεν ήταν ο καλύτερος μαθητής. Ήταν όμως πάντα μπροστά στη γυμναστική, στο θέατρο και στο τραγούδι.
Για να πάει στο Γυμνάσιο στο Αγρίνιο, πολλές φορές περπατούσε ολόκληρη τη διαδρομή από τη Λεπενού και το αντίστροφο.
Δεν ήταν εύκολα χρόνια.
Διηγείται ένα περιστατικό, όταν κάποιοι συμμαθητές τον αποκαλούσαν «βλαχόπουλο». Αντέδρασε, τιμωρήθηκε, όμως δεν ξέχασε ποτέ τα λόγια του διευθυντή: «Εσύ μια μέρα θα γίνεις καλύτερος απ’ αυτούς.»
Το ξεκίνημα από τη Γυμναστική Εταιρεία Αγρινίου
Η αγάπη του για την παράδοση βρήκε σύντομα τη θέση της στη Γυμναστική Εταιρεία Αγρινίου (ΓΕΑ).
Για να μη χάσει τις πρόβες, έπαιρνε το λεωφορείο όταν μπορούσε και, όταν δεν μπορούσε, περπατούσε μέχρι το Αγρίνιο. Με τη ΓΕΑ συμμετείχε στις πρώτες του παραστάσεις και το 1969 ταξίδεψε στη Ρόδο, εκπροσωπώντας την πόλη.
Θυμάται με ιδιαίτερη συγκίνηση τον τότε πρόεδρο της ΓΕΑ, τον Νίκο Γράψα.
«Με αγαπούσε πολύ», λέει.
Η φουστανέλα που ταξίδεψε στη Γερμανία
Το 1970 έφυγε μετανάστης για το Μόναχο. Στη βαλίτσα του, πρώτα έβαλε τη φουστανέλα.
Δούλευε σε εργοστάσιο της MAN, κατασκευάζοντας κουβούκλια φορτηγών. Όμως, μόλις τελείωνε η βάρδια, δίδασκε ελληνικούς χορούς.
Ίδρυσε στο Μόναχο σχολή ελληνικών παραδοσιακών χορών και δίδαξε όχι μόνο σε Έλληνες μετανάστες, αλλά και σε Γερμανούς, Ρώσους, Τούρκους και ανθρώπους διαφόρων εθνικοτήτων.
Αγαπούσε ιδιαίτερα τους ποντιακούς χορούς. Κάθε Κυριακή μάθαινε και δίδασκε, ανταλλάσσοντας γνώσεις με τους ποντιακούς συλλόγους της περιοχής.
Το τηλεφώνημα του Παύλου Μπακογιάννη
Μια μέρα, ενώ εργαζόταν στο εργοστάσιο, χτύπησε το τηλέφωνο. Σε ένα εργοστάσιο με χιλιάδες εργαζομένους, ζητούσαν συγκεκριμένα εκείνον.
Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο Παύλος Μπακογιάννης, ο οποίος συνεργαζόταν τότε και με τη Deutsche Welle.
Του ζήτησε να διδάξει ελληνικούς χορούς σε ηθοποιούς διαφορετικών εθνικοτήτων, οι οποίοι εργάζονταν στο Τρίτο Πρόγραμμα Μονάχου.
Ο μπαρμπα-Γιάννης τους έμαθε τσάμικο, συρτό, χασάπικο και συρτάκι.
«Μπήκα σε ένα στούντιο όσο είναι η Λεπενού», περιγράφει χαρακτηριστικά. «Τρελάθηκα!»
Και κάπως έτσι δεν έμεινε μόνο στον ρόλο του δασκάλου. Ανέβηκε και ο ίδιος στη σκηνή. Στη Γερμανία και μετέπειτα στην Ελλάδα. Συμμετείχε σε παραστάσεις αρχαίου δράματος, ταξίδεψε σε αρχαία θέατρα, έπαιξε σε έργα του Σοφοκλή και του Αριστοφάνη, ενώ αργότερα συμμετείχε και σε κινηματογραφική παραγωγή για την απελευθέρωση του Αγρινίου, υποδυόμενος τον Γρίβα.
Η επιστροφή
Όταν επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974, δεν άφησε πίσω του την παράδοση.
Δίδαξε στον Άγιο Κωνσταντίνο, στον Δήμο Αγρινίου και σε χωριά της περιοχής. Δημιούργησε χορευτικά τμήματα, δίδαξε ακόμη και ποντιακούς χορούς και συνέχισε να μεταδίδει όσα είχε μάθει όχι από βιβλία, αλλά από τη ζωή.
«Αν έχεις ζήλο, έρχεται και το ταλέντο», λέει με βεβαιότητα.
Για τον ίδιο, η παράδοση δεν σημαίνει να απορρίπτεις το καινούργιο.
«Όλα τα χορεύω», λέει.
«Να μάθουν τα παιδιά»
Όταν τον ρωτώ τι πρέπει να κρατήσουν οι νέοι, η απάντηση έρχεται χωρίς δεύτερη σκέψη.
«Να μάθουν τα δημοτικά τραγούδια. Τα κλέφτικα, τα επιτραπέζια… Εκεί είναι οι αξίες. Εκεί είναι τα μηνύματα.»
Και όταν η κουβέντα φτάνει στη Λεπενού, τα μάτια του φωτίζονται.
Θυμάται το πανηγύρι της Παναγίας Βλαχέρνας, όπως γινόταν παλιά. Τα καζάνια που έβραζαν όλη τη νύχτα για να φάνε οι ξένοι, τις γυναίκες μέσα στην εκκλησία, τους άνδρες στην αυλή, τον πρώτο χορό μετά τη λειτουργία με τον παπά, τον πρόεδρο και όλο το χωριό να ακολουθεί.
«Έτσι κάνανε οι παλιοί», λέει χαμογελώντας.
Ο Ιωάννης Κάτσιος δεν χρειάστηκε ποτέ να συστηθεί ως δάσκαλος της παράδοσης. Το απέδειξε με τη ζωή του. Δεν κράτησε μόνο ζωντανή την παράδοση. Έγινε ο ίδιος ένα κομμάτι της.
Και ίσως γι’ αυτό, όσοι τον γνωρίζουν, δεν τον φωνάζουν «κύριο Κάτσιο».
Τον φωνάζουν απλά, με σεβασμό και αγάπη, μπαρμπα-Γιάννη.
Μαριάννα Ζαμπάρα
ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΤΣΙΟΣ ΛΕΠΕΝΟΥ ΜΠΑΡΜΠΑ-ΓΙΑΝΝΗΣ
Αγρίνιο νέα & Ειδήσεις από την Αιτωλοακαρνανία και την Ελλάδα.
.
.jpg?w=400&resize=400,400&ssl=1 "Μεγάλη συμμετοχή στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας στη Ραϊνα Σκουτεσιάδας κατά της ενεργειακής επέλασης")
